Baptisme internationaal

In de 16e eeuw ontstond er grote onrust in de katholieke kerk. Er werden grote vraagtekens gezet bij de leer en het functioneren van de kerk. De monnik Luther is daarbij natuurlijk de meest bekende. Hij wilde hervormingen in de kerk, maar het liep anders. Luther werd in de ban gedaan en vervolgd. Maar de onrust was niet te stoppen. De reformatie was in gang gezet. Andere bekende namen: Calvijn en Zwingli.

RADICALE REFORMATIE – DE DOPERSE BEWEGING

Er onstond ook een beweging die nog veel verdere veranderingen wilde, veel radicaler. Een heel andere manier van kerk zijn. Dit wordt wel de radicale reformatie genoemd. Deze beweiging bestond uit meerdere stromingen. Een stroming daar wordt wel de doperse beweging (ana-baptisten of wederdopers) genoemd, hierbij lag de nadruk op:

  • Geloof en bekering als weg van behoud;
  • doop op belijdenis;
  • doorwerking van het evangelie in het dagelijks leven.

Zij werden zeer ernstig vervolgd en zelfs verdronken. Velen vluchtten naar Nederland, o.a. naar Amsterdam. Een centrale figuur in deze doperse beweging was de monnik Menno Simons uit Witmarsum in Friesland (1496), vandaar de naam: Mennonieten. Onder deze naam zijn ze wereldwijd bekend geworden, in de Nederland is het bekend onder de naam: doopsgezinde kerk.


Menno Simons

 

INTERNATIONAAL – DE ENGELSE KERKREFORMATIE

In de 16e eeuw ontstond er in de anglicaanse kerk in Engeland (afsplitsing van de katholieke kerk) ook grote onrust. Velen vonden dat er grote verandering moesten komen, vooral die knellende bovenkerkelijke structuur wilde men niet langer. Zo ontstond een beweging die een soort “vrije kerk” wilde zijn; op geen enkele manier aan overheid gebonden. Belangrijke punten:

  • De Heilige Schrift bevat alles wat we nodig hebben;
  • rechtvaardiging door het geloof alleen;
  • een gemeenschap van gelovigen.

Velen wilde zich ook van de aglicaanse kerk afsplitsen. Zij werden “seperatisten” genoemd. Bij deze groep behoorde John Smyth. Ze wilden een plaatselijk gemeenschap van gelovigen, die samenkomt en werd geleid door ambtsdragers. En die zelf beslist hoe zij gemeente willen zijn. (congregationalistsch (congegatie = vergadering, samenkomst)).

Deze bewegingen werden ook ernstig vervolgd en velen vluchtten naar Holland, naar Amsterdam (begin 17e eeuw). Ook de gemeente waar John Smyth leiding aan gaf. In Amsterdam kwam hij in kontakt met de dooppraktijk van de doopsgezinde kerk. Hij kwam tot de overtuiging dat doop op belijdenis van geloof de juiste manier is. Dat door dat zichtbare teken de zichtbare gemeente wordt gevormd. In 1609 doopte hij zichzelf (dat heeft hij later erg betreurt en ook herroepen) en daarna doopte hij zijn hele gemeente. Dit werd de eerste baptisten gemeente ter wereld, ook al noemde ze zichzelf niet zo. Doordat velen later weer terugkeerden naar Engeland is deze gemeente hier verdwenen.

Onder de gedoopten in Amsterdam was ook ene Thomas Helwys. Hij vertrok 4 jaar daarna weer naar Engeland en stichtte daar in Londen de eerste officiële baptisten gemeente (“baptist” komt van het griekse woord “baptizo” wat onderdompelen betekent). Zo ontstonden al snel meerdere gelijksoortige gemeenten. Ze bestonden uit gelovigen die op belijdenis van geloof door onderdompeling werden gedoopt. Toen al was de overtuiging dat de gemeente in vergadering bijeen het hoogste gezaginstantie in de gemeente is.

Al in de eerste helft van de 17e eeuw vluchtten velen de oceaan over naar de “nieuwe wereld”: Amerika. Daar heeft het baptisme zich geweldig ontwikkelt. Meer dan 30 miljoen amerikanen zijn baptist. Dat is ongeveer 1/8 van de bevolking. In 1834 werd Johan Gerhard Oncken in de Elbe bij Hamburg gedoopt door engelsen. Hij is de grondlegger van de baptisten gemeente in Duitsland: ongeveer 800 gemeenten. In 1869 stichtte Oncken in Alt-Dantzig in Rusland de eerste baptisten gemeente daar. Zo heeft het zich over de hele wereld verspreid.


Johan Gerhard Oncken